Sluiten
RadarLimburg
Heerlen
Introductie
Toekomst
Feit
Geschiedenis
Opinie
Introductie

Heerlen lijkt klaar voor de wederopstanding. Ooit een van de rijkste steden van Nederland, heeft de stad nu te maken met krimp, leegstand, werkloosheid en een imagoprobleem door bijvoorbeeld het roemruchte drugsverleden. Maar er wordt gebouwd in Heerlen en gesloopt. Van alle kanten stromen miljoenen euro's naar Parkstad Limburg voor nieuwe impulsen en nieuw elan. De redactie van RadarLimburg toog naar Heerlen, sprak met burgers en smaakmakers en presenteert de inhoud via film, foto's, interviews, vlog, podcast, scenario, onderzoek en animatie. 

 

Toekomst

Er zijn genoeg kansen in Heerlen, vraag maar aan IBA-directrice Kelly Regterschot, gedeputeerde Eric Geurts of raadslid Roel Leers. Maar Jo Coenen, architect, aanvankelijk verbonden als supervisor van IBA spreekt van een gemiste kans. 

Feit

Heerlen krijgt maarliefst veertig miljoen van de Rijksoverheid om de regio uit het slop te halen. Hoewel de herindeling is afgeblazen, zal Heerlen zich nadrukkelijker moeten profileren als centrumstad, vindt bijvoorbeeld gedeputeerde Ger Koopmans.

Geschiedenis

De steenkolenmijnen zorgden zo'n zestig jaar lang voor welvaart in Oostelijk Zuid-Limburg. Toen de mijnen gesloten werden, begonnen de problemen. 

Opinie

Roemrucht is het heroïnetijdperk in Heerlen. In de jaren zeventig waren er zo'n vijftienhonderd harddrugsverslaafden, dat aantal is nu tot minder dan de helft terug gebracht. Nog altijd worstelt de stad met een drugs-imago. Daarom fotografeerde Mat Snijders juist de mooiste plekken van Heerlen.

Sluiten

Jo Coenen: gemiste kans

Jo Coenen: gemiste kans
Jo Coenen: gemiste kans
Auteur
Monique van de Ven
Bron
Jo Coenen, Winterboek IBA
Datum
05-12-2018
7
Open item
Reageer op dit item

Het voelde voor Jo Coenen (69) als ‘een roeping’ om Parkstad nieuw leven in te blazen. Onder de vleugels van de IBA heeft de gelauwerde architect en stedenbouwkundige er keihard aan gewerkt. De blauwdrukken voor een groene en dynamische stad liggen er. ‘’Maar zó gaat het niet lukken… Doodzonde.’’

Laatste reacties
Ngjo odekerken 15/01/2019 15:59
Jo Sommer 03/01/2019 04:51

Het voelde voor Jo Coenen (69) als ‘een roeping’ om Parkstad nieuw leven in te blazen. Onder de vleugels van de IBA heeft de gelauwerde architect en stedenbouwkundige er keihard aan gewerkt. De blauwdrukken voor een groene en dynamische stad liggen er. ‘’Maar zó gaat het niet lukken… Doodzonde.’’

Coenen zit al even op zijn praatstoel als hij een voorspelling doet die uit zijn mond klinkt als een feit. ‘’Het gaat niet lukken om Parkstad een nieuwe identiteit te geven. Het bestuur van IBA heeft het spoorboekje weliswaar liggen maar niet alles wordt uitgevoerd. Dat beklemt me. Natuurlijk zal een aantal grote projecten doorgaan maar je zou graag zien dat ook het merendeel van de kleine projecten wordt uitgevoerd. Zij zijn het cement van de nieuwe structuur die Parkstad nodig heeft.’’

Voor elke vraag neemt Coenen de rust die zijn monumentale herenhuis met designmeubelen ademt. Hij proeft een vraag, laat haar landen en geeft dan een gelaagd antwoord. De voormalig rijksbouwmeester bekijkt alles in samenhang. Ook zijn gebouwen en stadsplannen komen zo tot stand. Met structuur, na een hoop denkwerk. In 2006 schreef hij er een boek over ‘De kunst van versmelting’. Hoe we de drang naar het nieuwe en de behoefte aan houvast samen kunnen laten gaan. In Maastricht is het hem gelukt om heden en verleden te vervlechten. Ruim twintig jaar is hij bezig geweest met de herinrichting van de stad. ‘’Toen ik startte was Maastricht een ingeslapen stadje. Met name door het Ceramiquegebied is ze weer gaan leven.’’ Coenen moest destijds voor de opdracht naar de stad verhuizen en wil er nu niet meer weg.

Vakmanschap

De herinrichting van Parkstad zou de zoveelste kroon op zijn werk kunnen zijn. Een hele bijzondere, want Coenen is er opgegroeid. Als jochie speelde hij in het idyllische Nuth, ging naar school in Hoensbroek en zocht Heerlen op voor het stadse. ‘’Heerlen stond voor dynamiek. Er waren mensen naartoe gekomen uit verschillende landen en die brachten allemaal wat mee. De Polen richtten zang- en danskoren op naast de bestaande harmonieën. Ambachtslieden uit heel Europa introduceerden nieuwe technieken. Steenhouwers, smeden, mannen die het vakmanschap hadden om koeltorens te bouwen. En al die mensen trof je in de stad. In de gebakswinkel, het theater, uitgaansgelegenheden. Polen, Italianen nestelden zich in de gemeenschap die echt uitgroeide tot een eenheid. Het is vanuit die achtergrond dat ik een grote waardering heb voor ambachtslieden en een rotsvast vertrouwen in de maakbaarheid van de samenleving. Als er maar doorzettingsvermogen is, geloof en vertrouwen.’’     

Kwetsend

De teloorgang van zijn stad heeft hij niet echt meegemaakt omdat hij toen in Eindhoven studeerde en daarna werk vond in de Randstad. ‘’Ik zag het en hoorde het als ik op bezoek kwam. Dan was ik in Hoensbroek en zei iemand dat er gisteravond in een straat was geschoten. Ik wist niet wat ik hoorde en wat ik zag. In Hoensbroek werd de bieb afgebroken, het politiebureau verdween, het gemeentehuis, de basisschool. Ze ontnamen me mijn geschiedenis. Dat vond ik kwetsend. Ik kan de ratio van weghalen en te weinig terugbrengen in een nieuwe structuur, niet volgen. Het is een psychologische kwetsuur. Dat mensen in portieken lagen, daar hoef je je niet over te verbazen.’’

Heeft de inrichting van een stad zoveel invloed?

‘’Naast werkgelegenheid ja. Leegstand is zo erg niet, maar als je vertrouwde plekken, je afkomst niet meer herkent, voelen mensen zich ontheemd. Dat is ook de reden waarom mensen graag in een historische stad met veel identiteit en karakter zoals Maastricht willen wonen.’’

Driehonderd voorstellen 

Dus ja, het voelde als een roeping toen hij in 2014 werd gevraagd om toe te zien op de herinrichting en vernieuwing van Parkstad. Voor het eerst in haar ruim 100-jarige bestaan was de Internationale Bauausstellung (IBA) over de grens neergestreken en hij, Jo Coenen, mocht het project leiden. Het leek een perfecte match. De IBA wist zich verzekerd van een man die zijn sporen ruimschoots had verdiend en Coenen zelf kon Parkstad een ziel teruggeven. ‘’Zoals ik elders structuren had neergelegd, bijvoorbeeld in Maastricht, wilde ik dat ook doen in Parkstad. Daar werd ik voor gevraagd. Maar voordat ik aan mijn taak begon, was er al een uitvraag gedaan onder bewoners van Parkstad. Er kwamen driehonderd voorstellen, meer dan je lief is. Ik heb een nieuwe organisatie moeten bedenken die alles moest behandelen want er was niets. De eerste maanden waren gruwelijk moeilijk. We hebben de driehonderd voorstellen eerst geordend. De helft ging over fysieke omstandigheden: De kerk is leeg, misschien kunnen we er dit of dat mee. Het waren geen plannen, het stopte bij ideeën. De andere helft ging over sociale omstandigheden, bijvoorbeeld: mijn dochter heeft slecht onderwijs, kunt u daar wat aan doen?’’

Maankwartier

Als ‘streekbouwmeester’ moest Coenen zijn oor te luister leggen bij de samenleving en had hij de supervisie over alle ontwikkelingen in de stad. Lopende projecten, zoals het Maankwartier, waren een voldongen feit. ‘’Het is een ding in zichzelf, introvert. Een leuk domein om in te wonen maar het gebouw is te groot in verhouding tot Heerlen. Verder is het opvallend dat treinreizigers bovenlangs moeten in plaats van onder het spoor door. Of dat werkt, betwijfel ik.’’ Zelf maakte hij eerder een heel ander plan voor de stationsomgeving maar een nieuw gemeentebestuur koos destijds voor het ontwerp van kunstenaar Michel Huisman. Als streekbouwmeester moet Coenen wel toezien op een versmelting van het Maankwartier met de rest van de stad. ‘’Voor een betere aansluiting zou er nog meer moeten worden gesloopt. Ik heb dat ook geadviseerd.’’ 

Aanpassen onderwijs

Hij heeft heel veel tijd geïnvesteerd in de sociale projecten. ‘’Van heinde en verre heb ik mensen gehaald om te adviseren en een plan van aanpak te maken. In vijf boeken hebben we het dna en de toekomst van Parkstad beschreven.’’ Rond de jaarwisseling 2017/2018 presenteerde Coenen zijn ‘Winterboek’ aan het bestuur van IBA, dat bestaat uit vertegenwoordigers van de provincie en de acht gemeenten die samen Parkstad vormen. Zij hoestten gezamenlijk het budget van 46 miljoen euro op.

Uit ‘het Winterboek’ blijkt hoe allesomvattend IBA te werk gaat. Onder supervisie van Coenen, bemoeien de plannenmakers zich niet alleen met gebouwen en groen, maar ook met de mentale verandering van de inwoners van Parkstad. Zij moeten weer trots worden op hun stad. Alleen als de regio in zichzelf gelooft, kan ze zichzelf aan de eigen haren omhoog trekken. En waar kun je beter beginnen met een andere manier van denken en werken dan in het onderwijs? Dus denkt IBA ook mee over toekomstgericht onderwijs dat ‘beter, leuker en stimulerend’ moet zijn. Met aangepaste kerndoelen, eindexameneisen, andere manieren van toetsen en meer samenwerking. Alles in samenspraak met schoolbesturen. Dat was volgens Coenen tegen het zere been van bepaalde mensen. ‘’Als je aan scholen komt, kom je aan het levenswerk van mensen. In Maastricht heb ik me daar destijds niet voor hoeven inzetten. Voor het dna van Parkstad is het wel nodig.’’ Het vergt volgens hem een lange adem en grote investeringen om de zieke regio weer gezond te krijgen. ‘’Er moet nog veel meer geld in IBA Parkstad worden gestoken dan er ter beschikking is. Dat deed IBA ook in het Ruhrgebied.’’ 

Geen vertrouwen

Dat er in een veelkoppig bestuur verdeeldheid zou bestaan, was te voorzien. Alleen ging Coenen er vanuit dat hij uiteindelijk knopen zou mogen doorhakken. ‘’Bij aanvang hebben bestuurders plechtig beloofd dat de IBA er boven hangt. Van deze belofte is voor mijn gevoel niets overgebleven. In Nederland heeft het management het overgenomen van de inhoud. Dat zie je in de zorg, het onderwijs, overal.’’ Eerder omschreef fractievoorzitter Ron Meijer van de SP in Heerlen de chaos bij de IBA als het  ‘keizerrijk Coenen met een grote pot geld en een ondoorgrondelijke visie’. De architect haalt zijn schouders op. ‘’Als je niet aan alle touwtjes kunt trekken dan heeft het geen betekenis. Er is bij een aantal partijen van het begin af aan geen vertrouwen geweest in de operatie terwijl iedereen er achter moet staan als je zo’n operatie wil uitvoeren. Eensgezindheid is belangrijk. IBA Duitsland denkt er precies zo over en heeft veel twijfels gehad of ze dit wel moest doorzetten. Dus er hangt veel meer boven het hoofd: een enorm prestigeverlies, het is niet de moeite waard om een IBA in Holland te laten landen.’’

En de inwoners van Parkstad zijn nu de dupe?

‘’Ja, doodzonde. Ik heb talloze keren voorgesteld om het proces intensief te begeleiden, er bovenop te zitten, maar ik voelde de eindregie niet. Men zou de groep schrijvers van het Winterboek nu opnieuw kunnen raadplegen.’’

Volgens de website van IBA bent u nog actief als supervisor.

‘’Met uitzondering van een aantal adviezen ben ik al even niet meer werkzaam voor IBA.’’

En als ze u zouden terugvragen?

‘’Ik zou het in overweging nemen mits men de plechtige belofte van toen herhaalt. Onvoorwaardelijk.’’

 

Werkgroepen van de IBA gaven gezicht aan vijf thema's. Samen zouden ze een nieuwe identiteit moeten geven aan Parkstad. De uitwerking van de thema's is vastgelegd in het ''Winteroek' dat begin 2018 is verschenen.

Laat hier een reactie achter

Vul onderstaand formulier in om een reactie achter te laten op dit artikel.
Uw reactie wordt eerst door de redactie gecontroleerd, alvorens deze wordt geplaatst bij het artikel.

15:59
Reactie - Ngjo odekerken - 15 / 01 / 2019

Als men in Heerlen niet aan de hand van de SP (lees Ron Meyer) loopt kan men het vergeten. Zie Van de Mortel. De Ouderen Partij Heerlen, het CDA en de VVD moeten zich DIEP schamen om blindelings achter de SP (Riet de Wit cq Ron Meyer) te lopen.

 

04:51
Reactie - Jo Sommer - 03 / 01 / 2019

Zooooo waar! Dit is toch een artikel dat minimaal in De Limburger zou moeten staan! Hier wordt ten onrechte openbaar geld verkwanseld ! Dit riekt naar BEERPUT met verborgen persoonlijke verrijking!!! OP ZIJN MINST ONDERZOEK WAARD !!

Naar boven
Copyright 2018 - RadarLimburg - Jo Coenen: gemiste kans - Heerlen - Thema's