Sluiten
RadarLimburg

Kiezen voor de provincie

Terug naar overzicht
Kiezen voor de provincie
Introductie
Toekomst
Feit
Geschiedenis
Opinie
Introductie

Op 20 maart zijn er verkiezingen voor Provinciale Staten. Wat spoken politici en ambtenaren eigenlijk uit in het gouvernement in Maastricht? En hoe kijken jonge kiezers ernaar? RadarLimburg nodigde zes jonge politici uit voor een debat en zal de komende weken peilen hoe de nieuwe kiezers erover denken. Ook vroegen we de Limburgse gemeentesecretarissen hoe ze naar de provincie kijken. 

Toekomst

RadarLimburg organiseerde met Weert FM een debat met aanstormende politici. Zij staan klaar om het anders te doen. Voor zo lang als het duurt, want gemeentesecretarissen en hoogleraren zijn bijzonder kritisch op deze bestuurslaag, zo blijkt. 

 

 

 

Feit

Heeft het eigenlijk zin om campagne te voeren voorafgaand aan de verkiezingen? Flyeren helpt niet, blijkt uit onderzoek. Partijen doen er vooral uit gewoonte aan mee. Trouwens, wat spoken al die ambtenaren eigenlijk uit in het Maastrichtse gouvernement? 

Geschiedenis

Vijftig jaar geleden haalde het CDA moeiteloos ruim zestig procent van de stemmen. Op een goede tweede plaats kwam de PvdA met iets meer dan tien procent. Ger Kockelkorn zat toen in Provinciale Staten namens de sociaaldemocraten. "We mochten wel iets vinden, maar het CDA bepaalde." 

Opinie

De verkiezingsprogramma's lijken teveel op elkaar, vindt hoogleraar Klaartje Peters van Maastricht University. Dat neemt niet weg dat de oppositie in de Staten geen trek heeft om Gedeputeerde Staten op de schouders te kloppen. 

Sluiten

Opheffen provincies is geen vooruitgang in de ogen van hoogleraar bestuurskunde Herweijer

Streep door de provincie?
Streep door de provincie?
Auteur
Prof. dr. Michiel Herweijer
Bron
Prof. dr. Michiel Herweijer
Datum
26-02-2019
5
Open item
Reageer op dit item

Hebben we de provincie als tussenbestuur wel nodig? Kunnen gemeenten en de rijksoverheid het niet samen af? Een bestuurslaag minder bespaart misschien veel tijd en geld. Hoogleraar bestuurskunde Michiel Herweijer van de Rijksuniversiteit Groningen stelde zichzelf enkele vragen. Hij waarschuwt voor concurrerende gemeenten maar ziet een fusie tussen het waterschap en de provincie Limburg wel zitten. 

Hebben we de provincie als tussenbestuur wel nodig? Kunnen gemeenten en de rijksoverheid het niet samen af? Een bestuurslaag minder bespaart misschien veel tijd en geld. Hoogleraar bestuurskunde Michiel Herweijer stelde zichzelf enkele vragen. Hij waarschuwt voor concurrerende gemeenten maar ziet een fusie tussen het waterschap en de provincie Limburg wel zitten. 

Zouden we het wel merken?

Net als bij een gemeentefusie merken we het pas na verloop van tijd. Maar dan is het te laat om de opheffing van de provincie weer ongedaan te maken. Net als bij een gemeentefusie.

Maar wat verandert er dan?

Provincies houden toezicht op gemeenten. De gemeenten moeten hun begroting op tijd indienen bij de provincie. De provincie checkt of de begroting geen ongedekt tekort laat zien. Als er een burgemeestersvacature is, speelt de commissaris van de provincie een onafhankelijke rol om dit selectieproces in goede banen te leiden. Kan een gemeente haar taken niet meer aan, dan zie je dat de provincie stappen kan zetten om een proces van herindeling in gang te zetten of om aan te dringen op meer intergemeentelijke samenwerking. Op de achtergrond bemoeien provincies zich met de kwaliteit van het gemeentebestuur.

Zijn gemeenten tegenwoordig niet groot genoeg om zelfstandig taken te vervullen?

Door al die herindelingen zijn gemeenten een stuk groter geworden. We hebben er nu nog maar 355. Meer inwoners, dus meer ambtenarenkracht. Ook ambitieuzer. Ze trekken sterker hun eigen plan. De gemeenten concurreren ook met elkaar: om bedrijven aan te trekken, om woningen te bouwen, om meer inwoners te hebben. Gemeenten worden meer en meer elkaars concullega. Soms dreigt er zo een overschot aan gemeentelijk bedrijventerrein. Gemeenten moeten wel binnen de ruimtelijke plannen van de provincie blijven. Doen ze dat niet dan volgt er overleg en kan de provincie een aanwijzing geven. Omdat de gemeenten zo krachtig en ambitieus geworden zijn, is het wel handig wanneer er een tegenkracht is. De provincie kan ervoor zorgen dat de grootste gemeenten de kleinere gemeenten niet te veel domineren. Zoals nu al gebeurt rond Amsterdam en Eindhoven.

Wat doen de provincies zelf?

De meeste 80-kilometerwegen zijn in het beheer van de provincies. Het onderhoud ligt op hoog niveau. Maar er treden wel relatief vaak ongelukken op. De provinciale 80-kilometerwegen hebben geen vangrail en vluchtstroken zoals de autosnelwegen van het rijk. De provincies organiseren allerlei maatregelen om de verkeersveiligheid op deze regionale wegen te verbeteren. Ook onderhouden de provincies de meeste kanalen en de kleinere rivieren, inclusief bruggen en sluizen. De grote rivieren zoals de Maas en de Rijn vallen onder het beheer van het rijk. In het verleden hebben de grotere gemeenten reeds een aantal doorgaande wegen van de provincies overgenomen.

Hoe zit het met het groene profiel van de provincies?

Het onderhoud van de bestaande natuur en de aanleg van nieuwe natuur is een belangrijke provinciale taak. Vroeger noemden we dat de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Nu heet dat officieel het Natuurnetwerk Nederland. In diverse provincies zijn er discussies gevoerd over de bescherming van dassenburchten, schadevergoeding voor overlast door overwinterende ganzen of over het gecontroleerd afschieten van everzwijnen, damherten en wat dies meer. Deze discussies vinden plaats in het provinciale parlement. Deze discussies trekken veel aandacht. En leiden ook tot besluiten. In de meeste Provinciale Staten is de Partij voor de Dieren vertegenwoordigd. Dat groene profiel strekt zich ook uit tot verduurzaming van de landbouw. Provincies ondersteunen in samenspraak met onder meer de land- en tuinbouworganisaties (LTO) experimenten om de landbouw te verduurzamen.

Wat was er eerst, de provinciale identiteit of het provinciebestuur?

Dit is een typische kip-ei-vraag. Provincies kennen een lange geschiedenis. Die geschiedenis verschilt. Fryslân, met elf gelijkberechtigde steden en invloedrijke landheren, kent een hele andere ontwikkeling dan de provincie Groningen waar de Stad de Ommelanden pleegt te domineren. Dat verschil werkt nu nog door. Beide provincies – en dat geldt eigenlijk voor alle provincies – doen veel (vooral financieel) voor het ondersteunen van de streekcultuur en de streektaal. Inderdaad nemen de grote steden tegenwoordig het voortouw bij het ondersteunen van de schouwburgen en theaters. Maar ook musea in de grote steden worden door provinciebesturen ondersteund. Verdwijnen de provinciebesturen? Dan betekent dit, zeker in de meer landelijke gebieden, een verarming voor de culturele infrastructuur.

Hoe zit het met de energietransitie?

Alle drie de overheidslagen zijn bezig Nederland voor te bereiden op een toekomst met veel minder gebruik van fossiele energie. Je kunt stellen dat de gemeenten en het ministerie van Economische Zaken veel burgers hebben gestimuleerd om op het dak van hun huis zonnepanelen neer te leggen. Provincies zijn vooral druk geweest met het aanwijzen van gebieden waar windparken gerealiseerd konden worden. In veel gevallen riepen deze windparken het nodige verzet op van de aanwonenden. Waren er uitgebreide discussies in de provinciale parlementen en hebben de provinciebestuurders (de gedeputeerden) een poging gedaan om een middenweg te vinden. Soms is dat goed gelukt. Soms ook niet. In ieder geval heeft de provinciale democratie hier zijn werk kunnen doen. Hier en daar werd ook een provinciebestuurder gedwongen om zijn portefeuille neer te leggen. Dat hoort er bij. Zo werkt een democratie. Per saldo hebben de provinciebesturen een groot deel van hun taakstelling (wind op land) kunnen realiseren. Dat geldt vooral voor Noord-Holland, Flevoland en Groningen.

Lukt het de provincie om stevig te handhaven?

In een democratie worden aan de lopende band afspraken gemaakt hoe we in dit dichtbevolkte land met de zeer schaarse ruimte zullen omgaan. Een aantal van die afspraken staan in het provinciale omgevingsplan (straks de provinciale omgevingsvisie). Om die afspraken gestand te doen, is er een zogeheten omgevingsdienst waarin de provincie en de inliggende gemeenten samen zorgen voor de handhaving en naleving van deze ruimtelijke afspraken. Die regionale omgevingsdiensten zijn er nog niet zo lang (sinds 2013) en hebben hun draai nog niet helemaal gevonden. Ze staan op afstand van de provincie en de gemeenten en moeten er voor zorgen dat ruimtelijke afspraken ook strikt worden nageleefd. Op dat gebied kan er de komende vier jaar nog veel worden verbeterd. Het is belangrijk dat de provinciebestuurders daarbij hun rol goed spelen. De gemeenten hebben te vaak bijzondere belangen die afbreuk doen aan consequente handhaving .

Kunnen provincies en waterschappen niet worden samengevoegd?

Het takenpakket van beide regionale overheden sluit goed op elkaar aan. Maar er zijn grote verschillen in de wijze waarop beide overheden aan hun inkomsten komen. Ook de procedures waarbij stemmen op de afgevaardigden worden uitgebracht, verschillen fors. Kijken we op de landkaart dan is de overlap tussen de werkgebieden van de provincies en de waterschappen nog maar beperkt. Maar wanneer men de tijd neemt dan zou bij wijze van experiment in de provincies Zeeland, Limburg, Fryslân en Flevoland zonder al te veel grenscorrecties een fusie van beide overheden kunnen plaatsvinden. Dit zou de bestuurlijke kaart van ons land vereenvoudigen en zou deze gefuseerde regionale overheden meer bestuurskracht verlenen.

 

Michiel Herweijer, hoogleraar bestuurskunde, Radboud Universiteit Nijmegen

Docent Management University Campus Fryslân

 

Laat hier een reactie achter

Vul onderstaand formulier in om een reactie achter te laten op dit artikel.
Uw reactie wordt eerst door de redactie gecontroleerd, alvorens deze wordt geplaatst bij het artikel.

Naar boven
Copyright 2018 - RadarLimburg - Streep door de provincie? - Kiezen voor de provincie - Thema's