Sluiten
RadarLimburg

Lezen en schrijven

Terug naar overzicht
Lezen en schrijven
Introductie
Toekomst
Feit
Geschiedenis
Opinie
Introductie

Het was echt schrikken toen we de cijfers tot ons door lieten dringen. Liefst honderdduizend Limburgers hebben zoveel moeite met lezen en schrijven dat ze het verwijsbriefje van de dokter niet kunnen lezen of de bijsluiter van hun medicijnen. Op het station moeten ze vragen naar de juiste trein. Maar ze zijn gewiekst in het verhullen van hun probleem. Je loopt er niet mee te koop natuurlijk. Hoe moeten we laaggeletterdheid zien in het licht van de ontlezing? En wordt er wel minder gelezen of wordt er juist anders gelezen? Limburgers gaan minder naar de bibliotheek dan andere Nederlanders, maar welke conclusies kun je daar uit trekken? De redactie van RadarLimburg ging op onderzoek uit. 

Toekomst

Toch nog controversieel, de vraag of er nu door de jeugd meer of minder wordt gelezen. Want wat doe je bij dat getuur op je mobiel? Het klassieke lezen, dat is zeker op zijn retour, zie het provinciale rapport over bibliotheekgebruik. Maar het tegenoffensief wordt ingezet: hoogleraren die in deze Radar uitleggen dat je met lezen je brein vitaal houdt en bestuurders die bereid zijn projecten te entameren en financieren. Let ook op de meesters en juffen voor de klas, die dapper het boek ter hand nemen en blijven voorlezen.

Feit

De cijfers liegen er niet om: een pak laaggeletterden in Limburg. Meer dan elders in het land. Vaak dialec kallen, het verklaart een stukje, en ook de zekerheid dat weinig onderwijs leidt tot geringe taalvaardigheid. Hier en daar houden senioren kleine leesklupjes in stand, en worden latere generaties wakkergeschud met een boekenweek voor jongeren. Hoopvol ook: allochtonen die in zes weken elementair Nederlands spreken. Motivatie lijkt het sleutelwoord. 

Geschiedenis

Niet kunnen lezen is maatschappelijk niet meekomen, zegt de wetenschap. En het verhaal van Roger Breemen bevestigt die wrange werkelijkheid. De problematiek groeide met de jaren. Zie hoe bibliotheken veranderden van boekentempels in activiteitencentra. Lees (!) hoe jongeren vooral gaan voor beeld. En zelfs de beeldverhalenbranche inmiddels een kwijnend bestaan leidt.

Opinie

Het zit ons niet lekker, die ontlezing. Recensent Koen Eykhout verwoordt het onbehagen, zij het met een vleugje relativering. Docenten blijven bevlogen literatuur onder de aandacht brengen. En we bedenken van alles: teksten zingen, dan onthoud je ze (Gé Reijnders), cursussen schrijverschap (Petra Quaedvlieg), en in het Limburgs Museum een project van Paul van Loon over taal met shocktherapie. Of moeten we omdenken, zoals in het scenario van Jan Bierhoff: straattaal is het nieuwe ABN en beelden zijn de nieuwe woorden?

Sluiten

Dialek kalle

Dialek kalle
Dialek kalle
Auteur
Joep Geurts
Bron
Leonie Cornips
Datum
01-10-2018
5
Open item
Reageer op dit item

In Venlo wordt er ‘Venloos gespraoke’, in Weert ‘kalle ze Wieërts’ en in Maastricht ‘praote ze Mestreechs’. En zo heeft bijna ieder dorp in Limburg zijn eigen dialect dat in meer of mindere mate op elkaar lijkt. “Het dialect is, in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, een verrijking voor de taalontwikkeling”, zegt Leonie Cornips, Hoogleraar Taalcultuur aan de Universiteit Maastricht.

In Venlo wordt er ‘Venloos gespraoke’, in Weert ‘kalle ze Wieërts’ en in Maastricht ‘praote ze Mestreechs’. En zo heeft bijna ieder dorp in Limburg zijn eigen dialect dat in meer of mindere mate op elkaar lijkt. “Het dialect is, in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, een verrijking voor de taalontwikkeling”, zegt Leonie Cornips, Hoogleraar Taalcultuur aan de Universiteit Maastricht.

Volgens www.limburgsedialecten.nl spreken nog ongeveer 750.000 Limburgers regelmatig dialect. Toch lijkt het Limburgse dialect, net als andere streektalen, het steeds moeilijker te krijgen. Dit blijkt uit een enquête van Flycatcher in opdracht van dagblad De Limburger. Vooral onder jongeren wordt het dialect steeds minder populair.

Verrijking
“Persoonlijk vind ik het jammer, ik ben in Limburg opgegroeid en het geeft een soort thuisgevoel. Professioneel gezien is het ook jammer, omdat tweetaligheid met dialect veel voordelen biedt. Die voordelen gaan we verliezen als we allemaal eentalig worden. Uit onderzoek blijkt vaak dat mensen die een andere taal/dialect spreken zich beter kunnen concentreren en dat ze beter kunnen zijn in hoofd- en bijzaken van elkaar te onderscheiden”, zegt Cornips. "Dit omdat tweetaligen altijd een van de twee talen moet onderdrukken tijdens het spreken." Het spreken van het Limburgs kan volgens de hoogleraar ook helpen bij het leren van nieuwe talen. “Als je met zowel Nederlands en dialect opgroeit, leer je voor bijna alle concepten twee verschillende woorden. Dat is erg goed voor je taligheid."

Cornips ziet geen probleem als mensen in een omgeving opgroeien waar alleen maar dialect wordt gesproken. “Maar alleen met dialect opgroeien bestaat nauwelijks in deze tijd. Met televisie, sociale media en Nederlands onderwijs op school is dat bijna onmogelijk. Als je opgroeit in een gezin waar ze dialect spreken en taal niet gestimuleerd wordt kan het wel tot een taalachterstand leiden, maar dat geld ook voor een gezin waar alleen Nederlands wordt gesproken”, vertelt Cornips.

Sociale functie
“Cultureel speelt het Limburgs ook een grote rol. Kijk maar naar Rowwen Heze en naar carnaval. Ik denk dat veel Limburgers carnaval niet los kunnen zien van het Limburgs. Dialectgebruik heeft dus ook een sociale, verbindende functie”, aldus Cornips.

Laat hier een reactie achter

Vul onderstaand formulier in om een reactie achter te laten op dit artikel.
Uw reactie wordt eerst door de redactie gecontroleerd, alvorens deze wordt geplaatst bij het artikel.

Naar boven
Copyright 2018 - RadarLimburg - Dialek kalle - Lezen en schrijven - Thema's