Sluiten
RadarLimburg

Lezen en schrijven

Terug naar overzicht
Lezen en schrijven
Introductie
Toekomst
Feit
Geschiedenis
Opinie
Introductie

Het was echt schrikken toen we de cijfers tot ons door lieten dringen. Liefst honderdduizend Limburgers hebben zoveel moeite met lezen en schrijven dat ze het verwijsbriefje van de dokter niet kunnen lezen of de bijsluiter van hun medicijnen. Op het station moeten ze vragen naar de juiste trein. Maar ze zijn gewiekst in het verhullen van hun probleem. Je loopt er niet mee te koop natuurlijk. Hoe moeten we laaggeletterdheid zien in het licht van de ontlezing? En wordt er wel minder gelezen of wordt er juist anders gelezen? Limburgers gaan minder naar de bibliotheek dan andere Nederlanders, maar welke conclusies kun je daar uit trekken? De redactie van RadarLimburg ging op onderzoek uit. 

Toekomst

Toch nog controversieel, de vraag of er nu door de jeugd meer of minder wordt gelezen. Want wat doe je bij dat getuur op je mobiel? Het klassieke lezen, dat is zeker op zijn retour, zie het provinciale rapport over bibliotheekgebruik. Maar het tegenoffensief wordt ingezet: hoogleraren die in deze Radar uitleggen dat je met lezen je brein vitaal houdt en bestuurders die bereid zijn projecten te entameren en financieren. Let ook op de meesters en juffen voor de klas, die dapper het boek ter hand nemen en blijven voorlezen.

Feit

De cijfers liegen er niet om: een pak laaggeletterden in Limburg. Meer dan elders in het land. Vaak dialec kallen, het verklaart een stukje, en ook de zekerheid dat weinig onderwijs leidt tot geringe taalvaardigheid. Hier en daar houden senioren kleine leesklupjes in stand, en worden latere generaties wakkergeschud met een boekenweek voor jongeren. Hoopvol ook: allochtonen die in zes weken elementair Nederlands spreken. Motivatie lijkt het sleutelwoord. 

Geschiedenis

Niet kunnen lezen is maatschappelijk niet meekomen, zegt de wetenschap. En het verhaal van Roger Breemen bevestigt die wrange werkelijkheid. De problematiek groeide met de jaren. Zie hoe bibliotheken veranderden van boekentempels in activiteitencentra. Lees (!) hoe jongeren vooral gaan voor beeld. En zelfs de beeldverhalenbranche inmiddels een kwijnend bestaan leidt.

Opinie

Het zit ons niet lekker, die ontlezing. Recensent Koen Eykhout verwoordt het onbehagen, zij het met een vleugje relativering. Docenten blijven bevlogen literatuur onder de aandacht brengen. En we bedenken van alles: teksten zingen, dan onthoud je ze (Gé Reijnders), cursussen schrijverschap (Petra Quaedvlieg), en in het Limburgs Museum een project van Paul van Loon over taal met shocktherapie. Of moeten we omdenken, zoals in het scenario van Jan Bierhoff: straattaal is het nieuwe ABN en beelden zijn de nieuwe woorden?

Sluiten

Jongeren lezen meer dan ooit

Jongeren lezen meer dan ooit
Jongeren lezen meer dan ooit
Auteur
Muriel Janssen
Bron
Stichting Lezen, De Leesmonitor, CBS, Jelle Jolles, DUO, Universiteit van Utrecht
Datum
01-10-2018
7
Open item
Reageer op dit item

Het is al langer duidelijk dat jongeren steeds minder boeken lezen. Tegelijkertijd zijn jongeren twee uur en twaalf minuten per dag bezig met communiceren via sociale media. Hier wordt veel gelezen en geschreven. Als whatsappen, e-mailen, twitteren vormen zijn van lezen, dan lezen we volgens Stichting Lezen meer dan ooit.

Het is al langer duidelijk dat jongeren steeds minder boeken lezen. Tegelijkertijd zijn jongeren twee uur en twaalf minuten per dag bezig met communiceren via sociale media. Hier wordt veel gelezen en geschreven. Als whatsappen, e-mailen, twitteren vormen zijn van lezen, dan lezen we volgens Stichting Lezen meer dan ooit.

Gekeken naar traditionele media (krant, tijdschrift) dan gaat de leestijd achteruit, met name voor jongeren. Volgens de Leesmonitor lazen 13 tot 19-jarigen in 2013 nog 23 minuten per dag, wat in 2015 nog maar 10 minuten was. De daling zet zich voort. Ze zijn vooral veel bezig met sociale media. Jongeren brengen wel vier keer zoveel tijd door op het web dan 65-plussers. In 2017 kwam het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) met de statline ‘internet: toegang’. Hieruit blijkt dat van de jongeren tussen 12 en 18 jaar oud 98,6 procent toegang heeft tot het internet via een smartphone, en 91,8 procent via een laptop.

Waarom lezen?
Jelle Jolles, hoogleraar Neuropsychologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, schreef in januari 2018 een artikel over de redenen waarom lezen van een boek belangrijk is. Hij nadrukt dat door lezen jongeren ver-beelden, ver-klanken en ver-kennen. Lezen draagt bij aan bredere vorming; aan het verkrijgen van kennis en inzichten van binnen en buiten school, die nodig is voor verdere ontplooiing. Ervaring in het lezen zorgt voor creativiteit, het kunnen maken van plannen en het overzien van consequenties van je plannen of je handelen. Door te lezen kun je ook meer te weten komen over andermans gevoelens en gedachten, en dat is belangrijk voor de ontwikkeling van empathie.

Lees ook het artikel ‘lezen en je brein’ voor meer informatie over hoe belangrijk lezen is voor je hersenen en je ontwikkeling.

Waarom lees je?

Het probleem
Tellegen & Frankhuisen (2002) onderscheiden een vijftal positieve leeservaringen. Er is sprake van geboeide aandacht als lezers volledig geconcentreerd zijn. Ze kunnen dan hun gevoel van tijd en plaats verliezen, gaan voor langere tijd op in het verhaal en raken in een zogeheten ‘leesflow’. Dit wordt ook wel ‘dieplezen’ of ‘immersief lezen’ genoemd (de Leesmonitor, 2016).

Immersief lezen is ontzettend belangrijk, vertelt onderzoek-medewerker Niels Bakker van de Stichting Lezen. ‘’Je kent het gevoel wel. Je verliest de wereld om je heen. Stukje bij beetje. Je begeeft je steeds meer in de wereld van het verhaal.’’ Bakker legt uit dat deze diepe en geconcentreerde manier van lezen vooral door langere teksten wordt opgeroepen. Op sociale media ben je veel meer met korte interactieve momenten bezig. Tijdens het digitale lezen gaan mensen snel andere taken uitvoeren. Als dit ‘taskswitchen’ (mediamultitasken) veelvuldig plaatsvindt, maakt de aandacht voortdurend sprongen. Met als gevolg, zo denken critici als Carr (2011), Wolf (2007) en Spitzer (2013), dat er geen leesflow ontstaat, een van de vijf positieve leeservaringen. ‘’Dit is wel een punt van zorg voor ons’’, zegt Bakker.

Uit het DUO-onderwijsonderzoek van december 2017 (Leesmotivatie van Nederlandse kinderen en jongeren), blijkt dat het hard nodig is dat jongeren op de middelbare school weer gaan lezen. 50 procent van de basisschoolleerlingen zegt in zijn of haar vrije tijd dagelijks een boek te lezen dat ze zelf mogen uitkiezen. In het voortgezet onderwijs is dit nog maar 4 procent. Ook de motivatie ligt op de basisschool hoger dan op het voortgezet onderwijs. 82 procent van de bassischool leerlingen vindt het leuk om wel eens een boek te lezen. Op de middelbare school zakt dit naar 51 procent.

Sociale media
Stichting Lezen promoot het traditionele lezen: het immersief lezen. Lange tijd met een lange concentratieboog. ‘’Wij zullen er niet voor terug schrikken om de andere media te gebruiken om het lezen van traditionele media te bevorderen waar mogelijk is. De realiteit is dat sociale media heel handig zijn. Wij zijn niet tegen sociale media maar wel vóór het lezen van traditionele media. Wat ons betreft is het een en, en verhaal.’’

De Universiteit van Utrecht kwam in juni 2017 met de volgende infographic over het sociale media gebruik van jongeren.

Naar de effecten van het lezen op sociale media, is volgens Bakker nog weinig onderzoek gedaan. ‘’Voor zover ik weet, zijn de uitgevoerde studies niet eenduidig in resultaat. Soms is er geen effect van lezen en schrijven op sociale media op de leesvaardigheid, soms een negatief effect, soms een positief effect.’’

Terug de boeken in
Een vraag waar Stichting Lezen zich vaak over buigt: hoe krijg je jongeren terug de boeken in? Stichting Lezen biedt verschillende grogramma’s voor jongeren om ze niet te verliezen aan sociale media. ‘’Wij zorgen voor een kwalitatief boekenaanbod op scholen. Ook leiden wij docenten op tot enthousiaste leesbevorderaars die leerlingen begeleiden in de zoektocht naar het juist boek, zodat er geen mismatch ontstaat.''

Bakker vertelt dat er binnenkort een onderzoek verschijnt waarin er met een interventie wordt gewerkt. Jongeren krijgen berichten/meldingen op hun telefoon waardoor ze gestimuleerd worden om een boek te lezen. Dit soort interventies helpt jongeren om van sociale media terug de boeken in te krijgen. Dit onderzoek is nog niet officieel gepubliceerd. Volgens Bakker ligt hier nog wel een terrein waar meer gewonnen kan worden.

Een andere manier om jongeren aan het lezen te krijgen is transmedia storytelling. Eén verhaal wordt op meerdere platforms verteld. ‘’Bijvoorbeeld Harry Potter: je hebt boeken, films maar ook games. De lezers switchen van het ene naar het andere platform. Ondanks dat ze verschillende platforms gebruiken zijn ze wel actief in hetzelfde verhaal. Er ontstaat een andere vorm van emersie of onderdompeling. Dit is ook een voorbeeld van hoe je mensen die meer affiniteit hebben met film of games kan bereiken. Via deze transmedia-verhalen krijg je ze uiteindelijk toch de boeken in.’’

Toekomstbeeld
‘’In het slechtste geval komen we in een toekomst waarin jongeren helemaal geen boeken meer lezen’’, gaat Bakker verder. ‘’Gelukkig ziet het daar niet naar uit: veel cijfers uit het buitenland maar ook uit Nederland laten zien dat bijna de helft van de jongeren wel eens een E-book leest. Dit aantal vinden wij opmerkelijk hoog. Maar als je aan jongeren vraagt waaruit ze liever een lange tekst lezen, kiezen ze toch voor het gedrukte boek.’’

 

Laat hier een reactie achter

Vul onderstaand formulier in om een reactie achter te laten op dit artikel.
Uw reactie wordt eerst door de redactie gecontroleerd, alvorens deze wordt geplaatst bij het artikel.

Naar boven
Copyright 2018 - RadarLimburg - Jongeren lezen meer dan ooit - Lezen en schrijven - Thema's