Sluiten
RadarLimburg

Lezen en schrijven

Terug naar overzicht
Lezen en schrijven
Introductie
Toekomst
Feit
Geschiedenis
Opinie
Introductie

Het was echt schrikken toen we de cijfers tot ons door lieten dringen. Liefst honderdduizend Limburgers hebben zoveel moeite met lezen en schrijven dat ze het verwijsbriefje van de dokter niet kunnen lezen of de bijsluiter van hun medicijnen. Op het station moeten ze vragen naar de juiste trein. Maar ze zijn gewiekst in het verhullen van hun probleem. Je loopt er niet mee te koop natuurlijk. Hoe moeten we laaggeletterdheid zien in het licht van de ontlezing? En wordt er wel minder gelezen of wordt er juist anders gelezen? Limburgers gaan minder naar de bibliotheek dan andere Nederlanders, maar welke conclusies kun je daar uit trekken? De redactie van RadarLimburg ging op onderzoek uit. 

Toekomst

Toch nog controversieel, de vraag of er nu door de jeugd meer of minder wordt gelezen. Want wat doe je bij dat getuur op je mobiel? Het klassieke lezen, dat is zeker op zijn retour, zie het provinciale rapport over bibliotheekgebruik. Maar het tegenoffensief wordt ingezet: hoogleraren die in deze Radar uitleggen dat je met lezen je brein vitaal houdt en bestuurders die bereid zijn projecten te entameren en financieren. Let ook op de meesters en juffen voor de klas, die dapper het boek ter hand nemen en blijven voorlezen.

Feit

De cijfers liegen er niet om: een pak laaggeletterden in Limburg. Meer dan elders in het land. Vaak dialec kallen, het verklaart een stukje, en ook de zekerheid dat weinig onderwijs leidt tot geringe taalvaardigheid. Hier en daar houden senioren kleine leesklupjes in stand, en worden latere generaties wakkergeschud met een boekenweek voor jongeren. Hoopvol ook: allochtonen die in zes weken elementair Nederlands spreken. Motivatie lijkt het sleutelwoord. 

Geschiedenis

Niet kunnen lezen is maatschappelijk niet meekomen, zegt de wetenschap. En het verhaal van Roger Breemen bevestigt die wrange werkelijkheid. De problematiek groeide met de jaren. Zie hoe bibliotheken veranderden van boekentempels in activiteitencentra. Lees (!) hoe jongeren vooral gaan voor beeld. En zelfs de beeldverhalenbranche inmiddels een kwijnend bestaan leidt.

Opinie

Het zit ons niet lekker, die ontlezing. Recensent Koen Eykhout verwoordt het onbehagen, zij het met een vleugje relativering. Docenten blijven bevlogen literatuur onder de aandacht brengen. En we bedenken van alles: teksten zingen, dan onthoud je ze (Gé Reijnders), cursussen schrijverschap (Petra Quaedvlieg), en in het Limburgs Museum een project van Paul van Loon over taal met shocktherapie. Of moeten we omdenken, zoals in het scenario van Jan Bierhoff: straattaal is het nieuwe ABN en beelden zijn de nieuwe woorden?

Sluiten

Criticus Koen Eykhout: "

Lezen met Koen Eykhout
Lezen met Koen Eykhout
Auteur
Ruben Weekers
Bron
Interview Koen Eykhout
Datum
01-10-2018
7
Open item
Reageer op dit item

Boekenrecensent Koen Eykhout brengt veel tijd van zijn leven lezend door. Maar voor wie leest hij nog eigenlijk? "Ontlezing? Op een smartphone moet je toch ook lezen?’’

Boekenrecensent Koen Eykhout brengt veel tijd van zijn leven lezend door. Maar voor wie leest hij nog eigenlijk? "Ontlezing? Op een smartphone moet je toch ook lezen?’’

‘’Tijdens mijn studie hadden ze ’t er al over, die vermeende ontlezing’’, herinnert Eykhout (Nijmegen, 1946) zich. ‘’Destijds zouden de televisie en de radio het overnemen. Toch worden er ieder jaar nog altijd 41 miljoen boeken verkocht. Mensen vinden het schijnbaar toch nog leuk om te lezen.’’ Hij pauzeert en slaat zijn armen in elkaar. ‘’De jongeren misschien minder, dat is nu Netflix en smartphones geworden. Toch, die smartphones gelden ook als leesvoer, op zo’n ding moet je ook lezen’’, zegt hij wijzend naar het exemplaar dat op tafel ligt. De transitie van papier naar scherm boezemt hem dus weinig angst in. ‘’Alhoewel’’, werpt hij zichzelf tegen, ‘’volgens velen bevordert lezen het gevoel voor empathie. Mensen verplaatsen zich middels een boek in een schrijver. Toch waren de grootste dictators ook lezers. Stalin en Hitler bijvoorbeeld, allemaal figuren die veel lazen. Ik weet dus niet of dat zo is.’’ Het antwoord is tekenend voor Eykhout, de recensent van dagblad De Limburger die soms flinke vegen uit de literaire pan geeft maar ook grossiert in nuances. Hj wikt en weegt zijn antwoorden.

De macht van een boek
Eykhout spreekt rustig, alsof hij voorleest. Veel voorbeelden die hij aandraagt, onderbouwt hij met anekdotes uit gelezen boeken. Gemiddeld krijgt hij wekelijks vijftien boeken toegestuurd waarvan hij er zes leest. ‘’Na een weekje vakantie is er een gigantische stapel boeken bij mijn buren afgeleverd. In de zomerperiode komen sowieso de meeste boeken uit’’, meldt hij.
Op de vraag wat een goed boek definieert, noemt hij de Amerikaanse schrijver Jonathan Safran Foer die bijvoorbeeld het verfilmde Alles is verlicht schreef. ‘’Een verhaal over een joodse, blanke jongen uit New York die vanuit zijn familie de opdracht krijgt om zijn wortels te zoeken in de Oekraïne. Een leuk boek dat een roadtrip beschrijft met allerlei avonturen van dien. Afijn, die schrijver krijgt dus een kaartje waarin een lezer zich voorstelt: ‘Geachte heer Safran Foer, ik ben niet joods, ik ben zwart en taxichauffeur. Ik ben nog nooit buiten The Bronx geweest, maar uw boek gaat over mij.’ Dat kan een boek doen. Beter kan ik het niet uitleggen.’’

Afkraken
Hij looft in zijn recensies de boeken die hij goed vindt, maar deinst niet terug om gerenommeerde schrijvers zoals Peter Buwalda en Connie Palmen lik op stuk te geven. Zo ondervond ook de Limburgse schrijver Nick Klaessen die medio 2018 de voetbalroman ‘Alles rustig’ schreef. ‘’Ik vond het een slecht geschreven boek en dus kreeg het een negatieve recensie. Zijn nichtje stuurde vervolgens een ingezonden brief waarin ze me verweet niet fatsoenlijk te kunnen lezen.’’ Schouderophalend: ‘’Dat is de vrijheid van meningsuiting.’’ Toch geeft Eykhout aan liever niet als boeman op treden: ‘’Ik schrijf liever géén recensie dan een negatieve recensie. Ik kraak niet graag iets af. Dat zit niet in me. Toch moest ik dit boek recenseren. Het is een Limburgse schrijver, relevant voor Dagblad de Limburger’’, legt hij uit. Hij beaamt dat een kritische benadering binnen zijn takenpakket valt. Want: ‘’Wat betekenen vier sterren nog als ieder boek dat krijgt?’’

Kan een recensie objectief zijn?
‘’De vraag is of dat moet. Misschien moet je wel zeggen: je moet niet objectief zijn. Natuurlijk beoordeel ik altijd meetbare zaken. Bijvoorbeeld: is het goed geschreven op taalkundig vlak, is de spelling in orde en klopt de inhoud. Enkele fouten kunnen maar als je aantoonbaar inhoudelijke stukken tekst ontwaart die niet stroken met voorgaande stukken is dat een ander geval. Maar je hebt altijd persoonlijke smaak. Ik ben bijvoorbeeld een liefhebber van kale taal, weinig bijvoeglijke naamwoorden. Zo snel als een schrijver heel veel bijvoeglijke naamwoorden nodig heeft, vind ik dat zwak. Schrijvers die kale taal beheersen staan bij mij een tree hoger. Taal is bij mij wel een ding. Sommigen recensenten doen dat af als geneuzel en vinden dat onbelangrijk.’’

Wat  geeft u het recht om boeken te recenseren?
‘’Geen enkel, ze hebben me ooit gevraagd om dat te doen. Heb er ook nooit naar gesolliciteerd. Ik heb natuurlijk wel een studie gedaan die bij dit beroep past. Neerlandicus, een studie van acht jaar. Maar het geeft me geen enkel recht. Mijn mening is niet beter dan die van anderen. Toch kun je die vraag iedereen stellen. Sportverslaggevers, muziekjournalisten of een wijnkenner, want: je proeft toch zeker zelf wel of een wijn lekker is?’’

Ik heb wel eens moeite met die functie; in een uur iemands levenswerk beschrijven. Bang dat je iemand tekort doet.
‘’Dat siert je, dat je je dat afvraagt. Dat is een gedachte die vaker op mag komen bij journalisten.’’

Maar er is geen oplossing voor?
‘’Nee, er is geen oplossing voor. We mogen ervan uitgaan dat kranten deskundigen gebruiken op het gebied van sport, politiek of culinair.’’

U noemde het sluiten van bibliotheken in een eerder interview ‘een misdaad tegen de mensheid’, waarom?
‘’Die uitspraak heb ik geleend van een Engelse televisiepresentatrice. Haar naam is me even ontschoten. Zij schreef een stuk over zichzelf en het Engelse dorpje waarin ze opgroeide. In een kansarm gezin met problemen zoals alcoholisme en mishandeling. Haar enige, letterlijke uitweg was de plaatselijke bibliotheek. Daar was het warm, dat was het thuis ook niet. Toen ging er een wereld voor haar open. Uiteindelijk is ze schrijfster en journaliste geworden. Allemaal dankzij die bibliotheek. Die bibliotheek is ondertussen dicht. Dat besluiten wethouders zonder verstand van zaken. Volgens hen is er met de komst van internet overal informatie voorhanden. Maar wat voor informatie. En er zijn er nog altijd duizenden kinderen die hier geen toegang toe hebben. Daarbij heeft de bibliotheek een archieffunctie. Een schatkamer aan historische informatie.’’

Hoe belangrijk is het dat oude meesters zoals Gerard Reve gelezen blijven worden?
‘’Misschien is dit een beetje vloeken in de kerk maar mij maakt dat niet zoveel uit.’’

Hoezo niet?
‘’Een boek zegt ons iets op een bepaald moment. En schijnbaar passen de boeken van bijvoorbeeld Reve van decennia geleden nu niet in dit tijdsbeeld. Toen Trump twee jaar geleden werd verkozen stond de week erna ‘1984’ van George Orwell in de bestsellerlijsten. Het beschrijft een denkbeeldige samenleving die te lijden heeft onder een dictatuur. Dat boek is in 1948 geschreven maar raakte weer helemaal in trek door de Trump’s verkiezing. De populariteit van een boek wordt dus deels ingegeven door de actualiteit.’’

Zou er meer verplicht moeten gelezen worden?
‘’Dat weet ik nog niet zo snel. Als je dat via scholen doet werkt dat vaak averechts, dan moet het meteen. Ik ben nogal van de afdeling vrijheid blijheid. Toch denk ik dat lezen bijdraagt aan de basis van beschaving. Hier in Nederland kun je medicijnen studeren en arts worden terwijl je nog nooit van de filosoof Schopenhauer hebt gehoord, dat vind ik raar. Zo’n leeslijst zou dus best terug mogen komen op scholen. Er moet weliswaar goed over nagedacht worden over welke boeken wel en welke niet. Ik denk dat het ook een kwestie van interesse is. Dus als iemand liever Netflix kijkt, ook prima.’’

 

 

Laat hier een reactie achter

Vul onderstaand formulier in om een reactie achter te laten op dit artikel.
Uw reactie wordt eerst door de redactie gecontroleerd, alvorens deze wordt geplaatst bij het artikel.

Naar boven
Copyright 2018 - RadarLimburg - Lezen met Koen Eykhout - Lezen en schrijven - Thema's